Schilderen als mentale ruimte

Over intuïtie, spel en het ontstaan van mentale landschappen, in gesprek met Cath Claeys.

Sommige kunstenaars keren na een lange omweg terug naar de kunst, en brengen precies daardoor een bijzondere helderheid mee. Zo ook deze schilder, die ooit beeldhouwkunst studeerde aan Sint-Lucas Brussel maar jarenlang een ander leven leidde, met gezin en werk buiten het kunstveld. Pas veel later keerde ze terug naar het atelier. Die terugkeer werd geen nostalgische hervatting, maar een nieuw begin.

Sinds 2018 ontwikkelt ze een schilderpraktijk waarin intuïtie, ruimte en reductie centraal staan. Haar abstracte werken lijken op het eerste gezicht eenvoudig: vlakken, lijnen, subtiele kleurvelden. Maar wie langer kijkt, ontdekt een zorgvuldig opgebouwde ruimtelijkheid. Elementen staan tegenover elkaar, bewegen uit elkaar of zoeken juist nabijheid. Het zijn composities die tegelijk architectonisch en emotioneel aanvoelen.

De kunstenaar zelf spreekt over “mentale plekken”: schilderijen als ruimtes waar de blik kan rusten. In een tijd waarin we overspoeld worden door beelden, creëren haar werken momenten van vertraging. Ze ontstaan vanuit een speels en open proces, waarin toeval en intuïtie even belangrijk zijn als compositie en balans.

Wat begint als een abstract schilderij, groeit zo uit tot een plek, een ruimte waar de kijker kan rondwandelen.

Je begon als beeldhouwer, maar schildert vandaag. Hoe kwam die ommekeer tot stand?

“Ik heb lang geleden beeldhouwkunst gestudeerd aan Sint-Lucas in Brussel. Maar daarna is dat eigenlijk een hele tijd stilgevallen. Zoals dat gaat: kinderen, een huis, een job. Kunst verdween een beetje naar de achtergrond.

Toen mijn kinderen groter werden, kwam er opnieuw ruimte. Eerst ben ik met keramiek begonnen, gewoon om terug met mijn handen te werken. Maar al snel voelde ik: ik wil eigenlijk opnieuw echt in dat kunstproces stappen. Onderzoeken, zoeken, experimenteren. In 2018 ben ik beginnen schilderen.”

Wist je meteen wat je wilde schilderen?

“Eigenlijk helemaal niet. Ik dacht gewoon: ik ga schilderen… maar wat precies? Geen idee. Dus ik ben begonnen vanuit mijn buikgevoel. Dat is nog altijd hoe ik werk. Je start, en onderweg ontdek je waar het naartoe gaat.”

Je werk is abstract. Was dat een bewuste keuze?

“Ja, dat voelde meteen juist. Figuratieve schilderijen vertellen vaak al een verhaal. Bij abstractie blijft er veel meer open. De kijker kan er zelf iets in zien.

Tegelijk geloof ik niet dat pure abstractie bestaat. Wat je schildert wordt altijd beïnvloed door wat je ziet in de wereld. In mijn werk duiken soms vormen op die doen denken aan huizen of gevels. Dat is logisch: dat zijn beelden die je dagelijks tegenkomt.”

Je spreekt vaak over ruimte in je werk.

“Gaandeweg ontdekte ik dat ik eigenlijk ruimtes schilder. Geen letterlijke ruimtes, maar plekken. Ik probeer een soort mentale ruimte te creëren waarin je blik kan rusten.

De wereld zit vol prikkels en beelden. In mijn schilderijen zoek ik net het tegenovergestelde: een plek waar je even kan vertragen.”

Hoe ontstaat zo’n schilderij?

“Het proces is heel organisch. Ik maak soms kleine schetsjes, maar die zijn heel rudimentair. Het echte werk begint op het doek.

Vaak vertrekt een nieuw schilderij uit een element van een vorig werk. Het ene werk leidt naar het andere. Zo ontstaat er geleidelijk een soort universum.”

Je composities lijken heel zorgvuldig opgebouwd.

“Dat gebeurt grotendeels intuïtief. Het gaat mij veel over afstand en nabijheid. Hoe dicht dingen bij elkaar staan, hoe ze tegenover elkaar geplaatst worden.

Soms zie je bijvoorbeeld twee lichte vlakken die uit elkaar bewegen. Dat gaat ook over relaties: hoeveel afstand neem je van mensen, hoe dichtbij laat je dingen komen.

Ik ben zelf eerder introvert, dus misschien sluipt dat onbewust in mijn werk.”

Je werkt veel door te reduceren.

“Ja. Tijdens het schilderen voeg ik eerst dingen toe, maar daarna begin ik vaak weer weg te nemen. Soms merk ik dat er te veel gebeurt op een doek. Dan ga ik reduceren.

Het is een voortdurend zoeken naar balans: toevoegen, weghalen, opnieuw kijken.”

Speelt toeval ook een rol?

“Absoluut. Ik probeer het proces speels te houden. Als je niet alles vooraf vastlegt, ontstaan er onverwachte dingen. Soms ga je te ver en moet je terug, maar net daar kom je verrassingen tegen.

In mijn hoofd voelt schilderen soms als een soort dans. Je beweegt voortdurend tussen ideeën.”

Wanneer weet je dat een schilderij af is?

“Dat blijft altijd een zoektocht. Je vertrekt wel vanuit een idee, maar zodra je begint te schilderen, begint het werk ook zelf richting te geven. Wat er al op het doek staat, bepaalt mee wat de volgende stap wordt.

Gaandeweg ontstaat er een moment waarop alles samenvalt: de compositie, de ruimte, de spanning tussen de elementen. Dan voelt het alsof het beeld vanzelfsprekend wordt, alsof het klopt. Dat moment kan je niet helemaal plannen, je moet ernaartoe werken, kijken, soms dingen toevoegen en weer weghalen. Tot het schilderij zijn eigen balans heeft gevonden.”

In een tijd vol beelden zoek jij net stilte. Is dat een bewuste reactie?

“Misschien wel. We worden constant overspoeld door beelden, zeker online. Als kunstenaar moet je daar ook aan deelnemen bijvoorbeeld via sociale media, maar het echte plezier zit voor mij hier, in het atelier.

Het maken zelf blijft het belangrijkste.”

Wat hoop je dat een kijker ervaart bij je werk?

“Dat hij even kan vertragen. Dat zijn blik ergens kan blijven hangen.

Je kan een schilderij zien als een soort plek. Een ruimte waarin je rondwandelt. Voor mij zijn het mentale plekken en elke kijker mag daar zijn eigen weg in vinden.” 🎨